Brojevi

Brojevi su promenljiva, nesamostalna imenska vrsta reči koja označava količinu, redosled ili zbir pojmova. Oni se koriste uz imenice kako bi odredili koliko ima onoga što imenica označava ili u kom redosledu se nešto nalazi. Brojevi su važan deo jezika jer omogućavaju precizno izražavanje količine, redosleda i odnosa.

Vrste brojeva prema značenju

Brojevi se dele na tri osnovne vrste:

1. Osnovni brojevi
2. Redni brojevi
3. Zbirni brojevi

1. Osnovni brojevi

Osnovni brojevi označavaju količinu ili broj pojmova koje imenica uz njih označava. Oni odgovaraju na pitanje „Koliko?“

Primeri:

• Dva čoveka, tri žene, pet đaka, dvanest muškaraca.

Osobine osnovnih brojeva:

1. Promenljivost:
   • Brojevi jedan, dva, tri, četiri imaju deklinaciju (menjaju se po padežima).
   • Brojevi od pet pa nadalje su nepromenljivi u savremenom govoru.
     • Primer: Imam dva sina. (savremeni nepromenljivi oblik).
2. Specijalni slučajevi:
   • Stotina, hiljada, milion, milijarda funkcionišu kao brojevi, ali gramatički pripadaju imenicama.
     • Primer: Kupio je tri hiljade jabuka.
3. Primer upotrebe osnovnih brojeva u rečenici:
   • Na stolu su tri knjige.
   • Na polju se nalazi dvadeset vojnika.

2. Redni brojevi

Redni brojevi označavaju redosled pojmova koje imenica označava i odgovaraju na pitanje „Koji po redu?“

Primeri:

• Prvo mesto, treća nagrada, sedmi sprat, deseti čovek.

Osobine rednih brojeva:

1. Deklinacija:
   Redni brojevi se menjaju po rodo-brojno-padežnoj promeni (poput prideva).
   • Primer: Prvi učenik je osvojio nagradu.
2. Povezanost sa osnovnim brojevima:
   • Redni brojevi se oblikuju dodavanjem nastavaka osnovnim brojevima.
     • Primer: Tri → treći, četiri → četvrti.
3. Primer upotrebe rednih brojeva u rečenici:
   • Osvojio je prvo mesto na takmičenju.
   • Četvrta knjiga u serijalu je objavljena juče.

3. Zbirni brojevi

Zbirni brojevi označavaju zbir ili skup pojmova koje imenica označava. Najčešće se koriste uz imenice koje označavaju mlada bića ili grupe.

Primeri:

• Troje jagnjadi, dvoje dece, dvadesetoro prasadi.

Osobine zbirnih brojeva:

1. Specifična upotreba:
   Zbirni brojevi se najčešće koriste uz:
   • Imenice koje označavaju mlada bića:
     • Troje dece je došlo na proslavu.
   • Imenice srednjeg roda:
     • Dvoje kola stoji ispred kuće.
   • Imenice koje označavaju predmete ili pojave:
     • Dvoje vrata su bila otvorena.
2. Deklinacija:
   Zbirni brojevi imaju posebnu promenu po padežima.
3. Primer upotrebe zbirnih brojeva u rečenici:
   • Na livadi je bilo dvoje jagnjadi.
   • U sobi je bilo troje dece.

Deklinacija brojeva

Osnovni, redni i zbirni brojevi imaju specifične padežne oblike.

Deklinacija osnovnih brojeva (na primeru „dva“):

Padež	Primer („dva“)
Nominativ	dva
Genitiv	dvaju
Dativ	dvama
Akuzativ	dva
Vokativ	dva
Instrumental	dvama
Lokativ	dvama

Deklinacija rednih brojeva (na primeru „drugi“):

Padež	Primer („drugi“)
Nominativ	drugi
Genitiv	drugoga
Dativ	drugome
Akuzativ	drugoga
Vokativ	drugi
Instrumental	drugim
Lokativ	drugom

Deklinacija zbirnih brojeva (na primeru „dvoje“):

Padež	Primer („dvoje“)
Nominativ	dvoje
Genitiv	dvojega
Dativ	dvojemu/dvoma
Akuzativ	dvoje
Vokativ	dvoje
Instrumental	dvoma
Lokativ	dvoma

Razlike između osnovnih, rednih i zbirnih brojeva

Vrsta broja	Značenje	Primeri
Osnovni brojevi	Označavaju količinu.	Dva čoveka, tri žene.
Redni brojevi	Označavaju redosled.	Prvo mesto, četvrti sprat.
Zbirni brojevi	Označavaju zbir ili grupu.	Troje dece, dvoje vrata.

Specijalni slučajevi u brojevima

1. Brojevi kao imenice:
   Stotina, hiljada, milion, milijarda funkcionišu kao brojevi, ali gramatički pripadaju imenicama i imaju deklinaciju.
   • Primer: Kupio je dve hiljade jabuka.
2. Pluralia tantum kod zbirnih brojeva:
   Zbirni brojevi se često koriste sa imenicama koje imaju samo oblik množine.
   • Primer: Dvoje vrata su bila zaključana.
3. Nepromenljivost brojeva:
   Brojevi od pet pa nadalje su nepromenljivi u savremenom govoru.

Zaključak

Brojevi imaju ključnu ulogu u jeziku jer omogućavaju precizno izražavanje količine, redosleda i odnosa. Podela na osnovne, redne i zbirne brojeve omogućava raznovrsnu upotrebu u jeziku, dok specifična pravila deklinacije daju dodatnu fleksibilnost i preciznost u izražavanju.

Česta pitanja (FAQ)

1. Koje vrste brojeva postoje?
   Osnovni, redni i zbirni brojevi.
2. Koji brojevi imaju deklinaciju?
   Osnovni brojevi jedan, dva, tri, četiri, redni i zbirni brojevi.
3. Kako se koriste zbirni brojevi?
   Koriste se uz imenice koje označavaju mlada bića, predmete ili skupove.
4. Da li su svi brojevi promenljivi?
   Ne. Brojevi od pet pa nadalje su nepromenljivi u savremenom govoru.
5. Koja je razlika između rednih i osnovnih brojeva?
   Osnovni brojevi označavaju količinu (dva čoveka), dok redni brojevi označavaju redosled (drugi čovek).